TUYẾN MANG TAI)
Trong Đông y, bệnh đau quai bị (viêm tuyến mang tai) thuộc phạm trù “ôn độc”, “phong nhiệt” xâm nhập vào cơ thể, gây sưng đau vùng mang tai. Bệnh thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên, dễ lây lan qua đường hô hấp, đặc biệt vào thời điểm giao mùa.
1. Nguyên nhân theo Đông y
Đông y cho rằng bệnh phát sinh do các yếu tố sau:
- Ngoại tà xâm nhập: Chủ yếu là phong nhiệt, ôn độc từ bên ngoài xâm nhập vào phế và vị.
- Nhiệt độc tích tụ: Khi chính khí suy yếu, tà khí dễ xâm nhập và kết tụ tại vùng mang tai.
- Khí huyết ứ trệ: Làm vùng quai hàm sưng đau, khó chịu.
2. Triệu chứng
- Sưng một hoặc hai bên mang tai
- Đau khi nhai, nuốt
- Sốt nhẹ hoặc sốt cao
- Miệng khô, khát nước
- Có thể kèm nhức đầu, mệt mỏi
Trong trường hợp nặng, có thể gây biến chứng như viêm tinh hoàn (ở nam) hoặc viêm buồng trứng (ở nữ).
3. Phép điều trị theo Đông y
Nguyên tắc điều trị:
- Thanh nhiệt, giải độc
- Tán phong, tiêu viêm
- Hoạt huyết, tiêu thũng (giảm sưng)
4. Một số bài thuốc Đông y thường dùng
Bài thuốc 1: Thanh nhiệt giải độc
- Kim ngân hoa: 12g
- Liên kiều: 10g
- Bồ công anh: 12g
- Hạ khô thảo: 10g
- Cát cánh: 8g
👉 Sắc uống ngày 1 thang, chia 2–3 lần
Công dụng: Thanh nhiệt, tiêu viêm, giảm sưng đau
Bài thuốc 2: Tiêu thũng tán kết
- Xuyên bối mẫu: 8g
- Trần bì: 6g
- Bán hạ: 8g
- Phục linh: 10g
- Cam thảo: 4g
👉 Dùng khi sưng đau rõ, có đờm nhiệt
Bài thuốc đắp ngoài
- Lá bồ công anh tươi hoặc lá cải xanh giã nát
- Trộn với ít muối
👉 Đắp lên vùng sưng 1–2 lần/ngày
Tác dụng: Giảm sưng, tiêu viêm nhanh
5. Chế độ ăn uống và sinh hoạt
- Ăn thức ăn mềm, dễ nuốt (cháo, súp)
- Uống nhiều nước
- Tránh đồ cay nóng, dầu mỡ
- Hạn chế vận động mạnh
- Giữ vệ sinh răng miệng
6. Phòng bệnh
- Tiêm vắc-xin đầy đủ
- Tránh tiếp xúc với người mắc bệnh
- Đeo khẩu trang khi cần thiết
- Tăng cường sức đề kháng
7. Lưu ý
- Nếu sốt cao kéo dài hoặc sưng đau nặng, cần đi khám ngay
- Không tự ý dùng thuốc khi chưa có hướng dẫn
- Đông y nên kết hợp theo dõi y học hiện đại để tránh biến chứng
Bệnh quai bị tuy thường lành tính nhưng nếu không điều trị đúng cách có thể gây biến chứng nguy hiểm. Việc áp dụng phương pháp Đông y cần linh hoạt, phù hợp với từng thể trạng để đạt hiệu quả tốt nhất.