Bệnh liệt dây thần kinh số 7 (Liệt dây thần kinh ngoại biên / Liệt Bell) là tình trạng cơ mặt bị yếu hoặc mất hoàn toàn khả năng vận động ở một bên mặt do dây thần kinh số 7 (dây thần kinh vận động cơ mặt) bị chèn ép, viêm nhiễm hoặc tổn thương.
1. Nguyên nhân gây bệnh
-
Nhiễm lạnh đột ngột (Nguyên nhân phổ biến nhất): Đột ngột tiếp xúc với gió lạnh, đi mưa, ngồi điều hòa thốc thẳng vào mặt/cổ gáy làm các mạch máu nuôi dây thần kinh bị co thắt, gây thiếu máu cục bộ và phù nề chèn ép dây thần kinh.
-
Nhiễm vi-rút: Do vi-rút Herpes simplex (vi-rút gây mụn rộp), Varicella zoster (vi-rút gây bệnh thủy đậu/zona thần kinh) làm viêm dây thần kinh.
-
Tổn thương / Chấn thương: Chấn thương vùng sọ não, vùng xương chũm, hoặc tai biến sau phẫu thuật vùng hàm mặt/tai.
-
Các yếu tố rủi ro: Phụ nữ mang thai hoặc mới sinh, người có sức đề kháng yếu, người mắc bệnh tiểu đường, cao huyết áp, hoặc người đang bị căng thẳng, stress kéo dài.
2. Triệu chứng nhận biết điển hình
Triệu chứng thường xuất hiện rất đột ngột (thường sau một đêm ngủ dậy hoặc sau khi đi ngoài trời lạnh về):
-
Mặt bị lệch: Một bên mặt bị xệ xuống, mất nếp nhăn trán và nếp má – mũi ở bên bị liệt.
-
Cười nói khó khăn: Miệng bị kéo lệch hẳn sang bên lành. Khi cười, nói hoặc nhe răng sẽ thấy rõ sự mất cân đối.
-
Mắt nhắm không kín (Dấu hiệu Charles Bell): Mắt bên liệt không thể nhắm chặt được, lỏng lẻo, lòng trắng bị đẩy lên trên. Mắt dễ bị khô, rát, đỏ do không được bảo vệ.
-
Khó khăn khi ăn uống: Nước đọng ở gò má, thức ăn dễ bị rơi vãi hoặc đọng lại ở kẽ răng bên liệt, khó súc miệng hoặc đọng nước khi rửa mặt.
-
Triệu chứng kèm theo: Đau sau tai, giảm hoặc mất vị giác ở 2/3 trước lưỡi bên liệt, tăng tiết hoặc giảm tiết nước mắt/nước bọt, nhạy cảm với âm thanh.
3. Phương pháp điều trị
Việc điều trị đạt hiệu quả cao nhất nếu được tiến hành sớm trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng.
a. Điều trị Y học hiện đại (Tây y)
-
Thuốc Corticoid: Sử dụng sớm giúp chống viêm, giảm phù nề chèn ép dây thần kinh.
-
Thuốc chống vi-rút: Được chỉ định nếu nguyên nhân do nhiễm vi-rút (Herpes, Zona).
-
Thuốc bổ thần kinh & Tăng cường tuần hoàn: Bổ sung nhóm vitamin B (B1, B6, B12) và thuốc cải thiện vi tuần hoàn.
-
Chăm sóc mắt: Dùng nước muối sinh lý hoặc nước mắt nhân tạo để nhỏ mắt, đeo kính bảo vệ khi ra ngoài và dùng băng che mắt khi ngủ để tránh khô/loét giác mạc.
b. Điều trị Y học cổ truyền (Đông y)
-
Châm cứu & Điện châm: Tác động vào các huyệt vùng mặt (như Thương hương, Địa thương, Giáp ấp, Toản trúc, Dương bạch, Phong trì) giúp kích thích phục hồi dẫn truyền thần kinh.
-
Xoa bóp, bấm huyệt & Thư cân: Giúp làm mềm cơ mặt, cải thiện lưu thông khí huyết và chống co thắt/teo cơ.
-
Thủy châm: Tiêm thuốc bổ thần kinh trực tiếp vào các huyệt đạo thích hợp.
4. Chăm sóc và Tập phục hồi chức năng tại nhà
-
Giữ ấm vùng mặt và cổ gáy: Luôn đeo khẩu trang, quàng khăn, tránh để quạt hoặc điều hòa chiếu thẳng vào mặt.
-
Tập vận động cơ mặt: Tập trước gương mỗi ngày 2–3 lần, làm các động tác:
-
Nhướng lông mày, nhăn trán.
-
Nhắm chặt mắt.
-
Phồng má, mím môi, huýt sáo.
-
Nhe răng, cười mỉm.
-
-
Bảo vệ mắt nghiêm ngặt: Đeo kính râm khi ra đường để tránh bụi và gió, nhỏ mắt đều đặn.
-
Ăn uống: Ăn thức ăn mềm, ấm, dễ nuốt. Sau khi ăn nên vệ sinh răng miệng sạch sẽ vì thức ăn rất dễ giắt ở bên hàm bị liệt.
5. Khi nào cần đến bệnh viện ngay?
Dù đa số các trường hợp liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên lành tính và có thể hồi phục tốt, bạn vẫn cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa (Thần kinh / Y học cổ truyền) để:
-
Phân biệt với Liệt dây thần kinh số 7 trung ương (do Đột quỵ / Tai biến mạch máu não – thường kèm theo yếu/tê nửa người, nói ngọng, hôn mê).
-
Được chẩn đoán đúng nguyên nhân và dùng thuốc “giờ vàng” để hạn chế tối đa di chứng lệch mặt vĩnh viễn.