Đông y về bệnh phù nề
1. Khái niệm trong Đông y
Phù nề trong Đông y được gọi chung là chứng phù (浮腫). Đây là tình trạng toàn thân hoặc một bộ phận sưng to do thủy dịch đình trệ, khí hóa rối loạn, không vận hành điều hòa. Tùy nguyên nhân mà phù có thể xuất hiện nhanh, nặng hoặc kéo dài, âm ỉ.
2. Nguyên nhân theo Đông y
-
Ngoại nhân:
-
Phong thủy xâm nhập: do cảm lạnh, cảm phong hàn, phong nhiệt làm phế khí bế tắc, thủy đạo không thông.
-
Thấp tà: do ẩm thấp bên ngoài xâm nhập, thủy dịch ứ lại ở cơ thể.
-
-
Nội nhân:
-
Tỳ hư: Tỳ chủ vận hóa thủy cốc, khi tỳ khí hư yếu thì thủy dịch đình lại sinh phù.
-
Thận hư: Thận chủ thủy, khi thận dương bất túc hoặc thận âm hư, chức năng khí hóa suy kém → phù toàn thân.
-
Tâm dương hư: Tâm khí không đủ, dương khí suy, thủy dịch không vận hành.
-
3. Phân loại chứng phù trong Đông y
-
Dương phù: Sưng phù bắt đầu từ mặt, da căng bóng, ấn có dấu lõm, kèm sợ lạnh, tiểu ít.
-
Âm phù: Sưng phù bắt đầu từ chân, nặng nề, da không bóng, ấn lõm rõ, kèm mệt mỏi, ăn kém, đại tiện lỏng.
-
Thấp nhiệt phù: Sưng kèm nóng đỏ, da vàng, tiểu vàng đỏ, miệng khát.
4. Phép trị
-
Khu phong, lợi thủy, hóa thấp.
-
Kiện tỳ, ôn thận, ích khí.
-
Thanh nhiệt, giải độc, lợi niệu.
5. Một số bài thuốc Đông y thường dùng
-
Ngũ linh tán: trị thủy ẩm, tiểu tiện không lợi, phù thũng.
-
Chân vũ thang: trị dương hư thủy thũng, sợ lạnh, mệt mỏi, tiểu ít.
-
Thực tỳ ẩm: trị tỳ hư thủy thũng, ăn uống kém, bụng chướng.
-
Ngũ bì ẩm (trần bì, sinh khương bì, phục linh bì, đại phúc bì, tang bạch bì): trị phù thũng do thủy thấp.
6. Phương pháp hỗ trợ
-
Châm cứu: Huyệt Thận du, Tỳ du, Tam âm giao, Thủy phân, Khí hải.
-
Xoa bóp – bấm huyệt: Kết hợp day ấn vùng bụng dưới, chân để tăng tuần hoàn, lợi thủy.
-
Dưỡng sinh: Tập thở sâu, đi bộ nhẹ, dưỡng khí huyết và giúp lưu thông dịch thể.
7. Chế độ ăn uống – phòng bệnh
-
Hạn chế muối, đồ mặn, rượu bia.
-
Ăn thanh đạm, nhiều rau xanh, trái cây, đậu đỏ, bí đao, mướp.
-
Tránh lao lực, giữ ấm cơ thể, tránh dầm mưa lạnh.
-
Uống đủ nước, nhưng không nên uống quá nhiều một lúc.
👉 Đông y coi phù nề là biểu hiện rối loạn khí hóa thủy dịch do mất cân bằng tạng phủ (Phế – Tỳ – Thận – Tâm). Trị bệnh không chỉ lợi tiểu tiêu phù, mà quan trọng là điều hòa khí huyết, kiện tỳ, bổ thận, thông thủy đạo để phòng tái phát.