Đông y nhìn nhận về bệnh Gan Nhiễm Mỡ
1. Khái quát bệnh
Gan nhiễm mỡ (can nhiễm mỡ) là tình trạng tế bào gan tích tụ quá nhiều mỡ, gây ảnh hưởng đến chức năng chuyển hóa, giải độc và điều hòa cơ thể. Tây y gọi là fatty liver, còn Đông y xếp bệnh này vào phạm vi “can tích”, “đàm thấp”, “can uất”.
2. Nguyên nhân theo Đông y
Theo Đông y, gan nhiễm mỡ chủ yếu hình thành do:
Ẩm thực bất điều: Ăn nhiều đồ béo, ngọt, rượu bia → sinh đàm thấp, tích trệ ở trung tiêu.
Can khí uất kết: Stress, lo âu, giận dữ làm khí cơ gan mất điều đạt → huyết ứ, mỡ không chuyển hóa được.
Tỳ hư sinh thấp: Tỳ vận hóa kém, thủy thấp nội sinh → lâu ngày tụ lại ở can.
Thể chất tiên thiên: Người có cơ địa “đàm thấp thể chất” dễ mắc bệnh.
3. Biểu hiện lâm sàng
Người bệnh thường ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, chỉ mệt mỏi, chán ăn.
Về lâu dài có thể thấy:
Đầy tức hạ sườn phải
Ăn kém, bụng trướng, khó tiêu
Người béo, bụng to, dễ mệt
Miệng nhạt hoặc đắng, chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng nhớt
4. Biện chứng luận trị
Đàm thấp tích tụ: Bụng trướng, người nặng nề, lưỡi rêu trắng nhớt → phép trị: hóa đàm, kiện tỳ, lợi thấp.
Can khí uất trệ: Tức ngực, sườn đau, hay cáu gắt → phép trị: sơ can, lý khí, hòa trung.
Huyết ứ nội trở: Gan to, hạ sườn đau cố định, lưỡi tím → phép trị: hoạt huyết, hóa ứ, thông lạc.
5. Nguyên tắc điều trị
Kiện tỳ, hóa đàm, lợi thấp.
Thư can, lý khí, hoạt huyết.
Điều chỉnh ăn uống, kết hợp vận động, dưỡng sinh.
6. Bài thuốc tham khảo
Nhân trần cao thang gia giảm: Nhân trần, Chi tử, Đại hoàng, Trạch tả, Trư linh, Phục linh → thanh nhiệt lợi thấp, bảo vệ gan.
Tỳ giải phân thanh ẩm gia vị: Tỳ giải, Xa tiền tử, Hoàng bá, Ý dĩ nhân → kiện tỳ, thẩm thấp.
Sơ can lý khí thang: Sài hồ, Hương phụ, Bạch thược, Cam thảo → thư can giải uất.
👉 Lưu ý: Bài thuốc cần gia giảm theo thể bệnh và cơ địa, nên được thầy thuốc Đông y khám và kê đơn trực tiếp.
7. Chế độ sinh hoạt theo Đông y
Ăn thanh đạm, giảm dầu mỡ, bia rượu.
Tăng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá.
Vận động điều độ: đi bộ, thái cực quyền, khí công.
Giữ tâm trạng thư thái, tránh cáu giận để can khí được điều đạt.
📌 Kết luận: Gan nhiễm mỡ trong Đông y chủ yếu do đàm thấp, can uất, tỳ hư. Việc điều trị cần kết hợp ăn uống, sinh hoạt và bài thuốc Đông y theo từng thể bệnh.