Đông y nhìn nhận và điều trị bệnh phổi
1. Khái niệm trong Đông y
Trong y học cổ truyền, phổi (Phế) được coi là “tạng chủ khí”, có chức năng chủ hô hấp, tuyên phát – túc giáng, chủ bì mao và điều tiết thủy dịch. Khi phổi bị bệnh, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hô hấp, da lông, mồ hôi, miễn dịch, và cả sự vận hành khí huyết toàn thân.
2. Nguyên nhân gây bệnh phổi theo Đông y
-
Ngoại tà xâm nhập: phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa. Trong đó, phong – hàn – nhiệt – táo thường trực tiếp ảnh hưởng đến phổi, gây ho, khái thấu, suyễn.
-
Khí hư: cơ thể suy nhược, chính khí yếu, phổi không đủ sức bảo vệ → dễ cảm lạnh, nhiễm trùng đường hô hấp.
-
Đàm trọc ứ lại: do tỳ vận hóa kém, sinh đàm, tích ở phổi → gây hen suyễn, khó thở.
-
Can hỏa, thận hư liên lụy đến phổi: vì phổi – thận có quan hệ “tương sinh”, thận nạp khí, thận hư thì phổi khó hô hấp sâu; can hỏa vượng thì ảnh hưởng chức năng túc giáng của phổi.
3. Các chứng bệnh phổi thường gặp trong Đông y
-
Khái thấu (ho): ho khan, ho có đờm, ho lâu ngày.
-
Suyễn (hen suyễn, khó thở).
-
Lao phổi (phế lao): gầy sút, sốt âm ỉ, ho khạc máu, ra mồ hôi trộm.
-
Phế khí hư: mệt mỏi, thở ngắn, dễ cảm lạnh, tiếng nói nhỏ yếu.
-
Phế âm hư: ho khan, ít đờm, miệng khô, họng rát, gò má đỏ, sốt về chiều.
4. Nguyên tắc điều trị
-
Tuyên phế, lợi khí, hóa đàm.
-
Thanh nhiệt, nhuận táo.
-
Bổ khí, dưỡng âm tùy từng thể bệnh.
-
Kết hợp phòng ngừa bằng điều hòa ăn uống, sinh hoạt, khí công dưỡng sinh.
5. Một số bài thuốc Đông y thường dùng
-
Ho do phong hàn phạm phế (sốt nhẹ, sợ lạnh, ho có đờm loãng):
-
Bài thuốc Tam ảo thang gia giảm: Ma hoàng, Hạnh nhân, Cam thảo, Cát cánh, Tử tô.
-
-
Ho do phong nhiệt phạm phế (sốt, khát, đờm vàng):
-
Bài thuốc Tang cúc ẩm: Tang diệp, Cúc hoa, Liên kiều, Bạc hà, Hạnh nhân, Cát cánh.
-
-
Phế khí hư (ho lâu ngày, mệt mỏi, thở ngắn):
-
Bài thuốc Nhân sâm dưỡng phế thang: Nhân sâm, Hoàng kỳ, Đương quy, Thục địa, Cam thảo, Ngũ vị tử.
-
-
Phế âm hư (ho khan, gò má đỏ, khát nước, sốt nhẹ về chiều):
-
Bài thuốc Thanh táo cứu phế thang: Tang diệp, Mạch môn, A giao, Hạnh nhân, Thạch hộc, Ngũ vị tử.
-
6. Ăn uống dưỡng sinh cho phổi
-
Ăn nhiều rau xanh, hoa quả chứa vitamin C, A (cam, lê, bưởi, cà rốt).
-
Dùng các món: cháo lê – bách hợp, canh mạch môn – hạt sen, chè kỷ tử – hạt ý dĩ.
-
Tránh hút thuốc, rượu bia, đồ cay nóng và nhiều dầu mỡ.
7. Phòng bệnh phổi theo Đông y
-
Giữ ấm cơ thể, tránh gió lạnh, đặc biệt là vùng cổ ngực.
-
Tập thở khí công, thiền, yoga để tăng cường chức năng phổi.
-
Sinh hoạt điều độ, ngủ sớm, tránh thức khuya.
-
Uống trà thảo dược như hoa cúc, la hán quả, cam thảo để nhuận phế.
👉 Kết luận:
Đông y coi bệnh phổi có nhiều nguyên nhân và thể bệnh khác nhau. Muốn trị tận gốc cần phân biệt hư – thực, hàn – nhiệt, âm – dương để chọn phép chữa phù hợp. Sự kết hợp giữa thuốc thang, châm cứu, dưỡng sinh, chế độ ăn uống sẽ giúp phục hồi phổi và phòng ngừa tái phát hiệu quả.