Đông y luận trị bệnh đau đầu
1. Khái niệm
Đau đầu là chứng bệnh thường gặp, có thể xuất hiện độc lập hoặc kèm theo các bệnh khác. Trong Đông y, đau đầu thuộc phạm trù “Đầu thống”. Nguyên nhân do ngoại tà xâm nhập (phong, hàn, nhiệt, thấp), hoặc do tạng phủ hư yếu, khí huyết không thông, đàm trọc che trở thanh khiếu, dẫn đến đau nhức.
2. Nguyên nhân – Cơ chế bệnh sinh theo Đông y
-
Ngoại cảm phong tà: Gió, lạnh, nóng, ẩm xâm nhập, làm bế tắc kinh lạc, khí huyết không thông mà sinh đau.
-
Nội thương hư yếu: Khí huyết hư, can thận âm hư, khí huyết không đủ nuôi dưỡng não, gây đau đầu kéo dài.
-
Đàm trọc trở trệ: Ăn uống thất thường, tỳ vận hóa kém, sinh đàm trọc, ngăn trở thanh khiếu.
-
Can dương vượng, can hỏa bốc lên: Do stress, giận dữ, căng thẳng làm dương khí thượng cang, gây đau đầu kèm hoa mắt, cáu gắt.
3. Phân loại chứng theo Đông y
-
Đau đầu do phong hàn: Đau căng đầu, sợ lạnh, sổ mũi, rêu lưỡi trắng, mạch phù khẩn.
-
Đau đầu do phong nhiệt: Đau đầu dữ dội, sốt, miệng khát, họng đau, rêu lưỡi vàng, mạch phù sác.
-
Đau đầu do phong thấp: Đầu nặng, đau ê ẩm, người mệt, rêu lưỡi trắng nhớt, mạch nhu hoãn.
-
Đau đầu do huyết hư: Đau âm ỉ, chóng mặt, sắc mặt xanh vàng, mệt mỏi, lưỡi nhạt, mạch tế.
-
Đau đầu do can dương thượng cang: Đau hai bên thái dương, mặt đỏ, dễ cáu, mất ngủ, mạch huyền sác.
-
Đau đầu do thận hư: Đau kéo dài, kèm ù tai, lưng gối mỏi, lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế nhược.
4. Nguyên tắc điều trị
-
Ngoại cảm: Khu phong, tán hàn, thanh nhiệt, hóa thấp.
-
Nội thương: Bổ khí huyết, dưỡng can thận, bình can tiềm dương.
-
Thông kinh hoạt lạc, giảm đau, an thần.
5. Một số bài thuốc thường dùng
-
Phong hàn: Xuyên khung trà điều tán (Xuyên khung, Bạch chỉ, Tế tân, Kinh giới…).
-
Phong nhiệt: Cửu vị khương hoạt thang gia vị hoặc Ngân kiều tán.
-
Phong thấp: Khương hoạt thắng thấp thang (Khương hoạt, Độc hoạt, Phòng phong, Thương truật…).
-
Huyết hư: Tứ vật thang (Đương quy, Xuyên khung, Sinh địa, Bạch thược).
-
Can dương thượng cang: Thiên ma câu đằng ẩm (Thiên ma, Câu đằng, Thạch quyết minh…).
-
Thận hư: Lục vị địa hoàng hoàn hoặc Bát vị hoàn tùy chứng âm dương hư.
6. Châm cứu hỗ trợ
-
Huyệt thường dùng: Bách hội, Thái dương, Phong trì, Hợp cốc, Ấn đường, Nội quan, Túc tam lý.
-
Tác dụng: Khu phong, hoạt huyết, an thần, giảm đau.
7. Dưỡng sinh – phòng bệnh
-
Giữ tinh thần thoải mái, tránh stress, lao lực quá mức.
-
Ngủ nghỉ điều độ, hạn chế thức khuya.
-
Ăn uống thanh đạm, tránh bia rượu, chất kích thích.
-
Tập luyện nhẹ nhàng: thiền, khí công, yoga, xoa bóp đầu mặt để lưu thông khí huyết.
-
Khi thay đổi thời tiết, chú ý giữ ấm cơ thể, phòng phong hàn xâm nhập.
👉 Tóm lại, đau đầu trong Đông y có thể do ngoại cảm phong tà hoặc do tạng phủ hư yếu bên trong. Nguyên tắc trị liệu là khu phong, hoạt huyết, bổ hư, điều hòa âm dương, kết hợp thuốc thang, châm cứu và dưỡng sinh để đạt hiệu quả lâu dài.