Phù nề , sưng tấy

BỆNH PHÙ NỀ THEO QUAN ĐIỂM ĐÔNG Y

1. Khái niệm

Trong Đông y, phù nề thuộc phạm trù các chứng “Thủy thũng”, “Phù thũng”, là tình trạng cơ thể bị ứ đọng thủy dịch làm sưng to ở mặt, mí mắt, tay chân hoặc toàn thân. Phù nề có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển từ từ, nhẹ hoặc nặng tùy nguyên nhân và thể bệnh.

2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Đông y cho rằng phù nề chủ yếu do sự rối loạn trong vận hóa thủy dịch của các tạng Phế – Tỳ – Thận, trong đó:

Phế chủ thông điều thủy đạo: Phế khí hư hoặc bị phong tà xâm phạm sẽ làm thủy dịch không được phân bố bình thường.
Tỳ chủ vận hóa: Tỳ hư không vận hóa được thủy thấp, khiến thấp trệ lại gây phù.
Thận chủ thủy: Thận dương hư không khí hóa được thủy dịch, làm nước ứ đọng ở hạ tiêu gây phù toàn thân.

Ngoài ra, các yếu tố như ngoại tà (phong, hàn, thấp), ăn uống không điều độ, lao lực quá mức, bệnh mạn tính lâu ngày đều có thể gây phù nề.

3. Phân loại thể bệnh thường gặp

3.1. Phù phong thủy (phù do ngoại tà)

Triệu chứng: Phù nhẹ, xuất hiện nhanh, thường ở mặt và mí mắt, sợ gió, sợ lạnh, tiểu tiện ít.
Nguyên nhân: Phong hàn hoặc phong nhiệt xâm nhập làm Phế mất chức năng thông điều.
Nguyên tắc điều trị: Tuyên phế, lợi thủy, khu phong.

3.2. Phù do Tỳ hư thấp trệ

Triệu chứng: Phù mềm, ấn lõm, nặng chân tay, mệt mỏi, ăn kém, đại tiện lỏng.
Nguyên nhân: Tỳ khí hư, vận hóa kém.
Nguyên tắc điều trị: Kiện tỳ, hóa thấp, lợi thủy.

3.3. Phù do Thận dương hư

Triệu chứng: Phù toàn thân, rõ ở chân, sợ lạnh, lưng gối mỏi, tiểu ít, sắc mặt trắng bệch.
Nguyên nhân: Thận dương suy yếu, thủy không được khí hóa.
Nguyên tắc điều trị: Ôn thận trợ dương, hành thủy.

3.4. Phù do khí trệ huyết ứ

Triệu chứng: Phù cứng, ấn không lõm, da sẫm màu, đau tức.
Nguyên nhân: Khí huyết ứ trệ lâu ngày.
Nguyên tắc điều trị: Hành khí, hoạt huyết, tiêu ứ.

4. Điều trị phù nề theo Đông y

4.1. Dùng thuốc

Tùy từng thể bệnh mà sử dụng các bài thuốc cổ phương hoặc gia giảm:

Thể phong thủy: dùng các bài tuyên phế lợi thủy.
Thể Tỳ hư: dùng bài kiện tỳ thẩm thấp.
Thể Thận hư: dùng bài ôn thận hành thủy.

Việc dùng thuốc cần biện chứng luận trị, không dùng chung một bài cho mọi trường hợp.

4.2. Châm cứu – xoa bóp

Châm cứu các huyệt như Thủy phân, Âm lăng tuyền, Túc tam lý, Thận du giúp điều hòa thủy dịch, tăng cường chức năng tạng phủ.

4.3. Điều dưỡng và phòng bệnh

Ăn uống thanh đạm, hạn chế mặn và nhiều dầu mỡ.
Tránh lao lực, giữ ấm cơ thể.
Tập luyện nhẹ nhàng để tăng cường khí huyết.
Điều trị sớm các bệnh mạn tính liên quan đến Tỳ, Thận.

5. Kết luận

Phù nề theo Đông y không chỉ là biểu hiện bên ngoài mà phản ánh sự mất cân bằng chức năng tạng phủ, đặc biệt là Phế, Tỳ và Thận. Điều trị cần toàn diện, kết hợp thuốc, châm cứu và điều chỉnh sinh hoạt nhằm khôi phục sự điều hòa thủy dịch trong cơ thể.

Tin tức