Đông y luận trị bệnh rối loạn thần kinh
1. Khái niệm
Rối loạn thần kinh là tình trạng hoạt động của hệ thần kinh bị mất cân bằng, có thể biểu hiện bằng lo âu, mất ngủ, suy nhược, hồi hộp, trầm cảm, dễ cáu gắt, hoặc rối loạn vận động. Trong Đông y, bệnh thuộc các chứng “Tâm quý” (tim hồi hộp), “Kiện vong” (hay quên), “Thất miên” (mất ngủ), “Uất chứng” (khí uất), “Kinh giản” (co giật).
2. Nguyên nhân – Cơ chế bệnh sinh theo Đông y
-
Tâm tỳ hư: Lao lực, tư lự quá độ, làm khí huyết hư tổn, thần chí không được nuôi dưỡng.
-
Can khí uất kết: Tình chí thất thường, giận dữ, ức chế kéo dài, khí cơ không điều đạt, lâu ngày hóa hỏa, quấy nhiễu thần minh.
-
Tâm thận bất giao: Âm hư, hỏa vượng, thận thủy không giao tâm hỏa, sinh mất ngủ, mơ nhiều, hồi hộp.
-
Đàm trọc nhiễu tâm: Ăn uống thất thường, tỳ vận hóa kém, sinh đàm trọc, đàm che lấp tâm thần, sinh hoang tưởng, loạn trí.
3. Biểu hiện lâm sàng
-
Mất ngủ, khó ngủ, hay tỉnh giấc.
-
Hồi hộp, trống ngực, dễ giật mình.
-
Đau đầu, chóng mặt, tinh thần mệt mỏi.
-
Lo âu, trầm uất, dễ cáu gắt.
-
Trí nhớ giảm, khó tập trung.
-
Trường hợp nặng: co giật, nói lảm nhảm, thần chí hoảng loạn.
4. Phân loại chứng theo Đông y
-
Tâm tỳ hư: Sắc mặt vàng úa, ăn kém, ngủ kém, hay quên, lưỡi nhạt, mạch tế nhược.
-
Can khí uất kết: Ngực sườn đầy tức, dễ cáu, thở ngắn, lưỡi đỏ, mạch huyền.
-
Tâm thận bất giao: Hồi hộp, mất ngủ kéo dài, miệng khô, lưỡi đỏ, mạch tế sác.
-
Đàm trọc nhiễu tâm: Nặng đầu, nhiều đờm, hay quên, tâm thần hoảng hốt, lưỡi rêu dày nhớt, mạch hoạt.
5. Nguyên tắc điều trị
-
Dưỡng tâm, an thần, kiện tỳ, ích khí.
-
Sơ can giải uất, thanh tâm tả hỏa.
-
Hóa đàm khai khiếu, điều hòa âm dương.
-
Phối hợp an thần – điều khí – kiện tỳ để ổn định thần trí.
6. Một số bài thuốc thường dùng
-
Tâm tỳ hư: Quy tỳ thang (Đảng sâm, Bạch truật, Hoàng kỳ, Long nhãn, Viễn chí, Toan táo nhân, Cam thảo…).
-
Can khí uất kết: Tiêu dao tán (Sài hồ, Đương quy, Bạch thược, Bạch truật, Cam thảo…).
-
Tâm thận bất giao: Thiên vương bổ tâm đan (Sinh địa, Toan táo nhân, Bá tử nhân, Đan sâm, Ngũ vị tử…).
-
Đàm trọc nhiễu tâm: Ôn đởm thang (Bán hạ, Trúc nhự, Trần bì, Phục linh, Chỉ thực…).
7. Châm cứu hỗ trợ
-
Huyệt thường dùng: Thần môn, Nội quan, Tam âm giao, Túc tam lý, Bách hội, Ấn đường.
-
Tác dụng: An thần, định chí, điều khí, hòa huyết, hóa đàm.
8. Dưỡng sinh – phòng bệnh
-
Giữ tinh thần thoải mái, tránh lo âu, căng thẳng quá mức.
-
Ngủ nghỉ điều độ, hạn chế thức khuya.
-
Ăn uống thanh đạm, tránh rượu bia, cà phê, chất kích thích.
-
Tập luyện nhẹ nhàng: đi bộ, yoga, khí công, thiền định.
-
Giữ môi trường sống trong lành, nhiều ánh sáng tự nhiên, không gian thoáng đãng.
👉 Tóm lại, rối loạn thần kinh trong Đông y do tâm, tỳ, can, thận mất điều hòa; đàm trọc và hỏa uất quấy nhiễu thần minh. Phép trị chủ yếu là an thần, dưỡng tâm, sơ can, kiện tỳ, bổ thận. Đông y kết hợp y học hiện đại giúp người bệnh cải thiện tinh thần, giấc ngủ, tăng sức khỏe toàn diện.