Đông y về bệnh liệt nửa người
1. Khái niệm
Liệt nửa người thường là di chứng sau tai biến mạch máu não (trúng phong), biểu hiện mất hoặc giảm vận động một bên cơ thể, kèm theo nói khó, méo miệng, cảm giác tê yếu. Trong Đông y, chứng này thuộc phạm vi “Trúng phong”, cụ thể là trúng phong kinh lạc (tổn thương kinh mạch) hoặc trúng phong tạng phủ (tổn thương nội tạng, nguy hiểm hơn).
2. Nguyên nhân – cơ chế bệnh
-
Can phong nội động: Can dương thịnh, can phong vượng làm khí huyết bốc lên, mạch não bị nghẽn → đột ngột liệt.
-
Đàm trọc bế khiếu: Ăn nhiều béo ngọt, đàm thấp sinh ra, kết hợp huyết ứ làm tắc mạch não.
-
Khí hư huyết ứ: Người cao tuổi, chính khí suy, khí huyết vận hành kém, dễ tắc nghẽn.
-
Âm dương mất cân bằng: Thận tinh hư, tủy não không được nuôi dưỡng, gây liệt và suy giảm trí nhớ.
3. Phân thể lâm sàng
-
Phong đàm bế khiếu: Đột ngột ngã, bất tỉnh, nửa người tê liệt, miệng méo, lưỡi cứng.
-
Khí hư huyết ứ: Liệt từ từ, tê yếu, sắc mặt vàng nhợt, mệt mỏi, khó vận động.
-
Âm dương lưỡng hư: Liệt lâu ngày, cơ teo, lưng gối mỏi, trí nhớ suy giảm.
4. Nguyên tắc điều trị
-
Khu phong, hóa đàm, thông lạc.
-
Hoạt huyết, hóa ứ để khai thông kinh mạch.
-
Bổ khí dưỡng huyết, ích thận, kiện tỳ để phục hồi chức năng.
-
Phối hợp châm cứu – xoa bóp – tập luyện phục hồi.
5. Bài thuốc tham khảo
-
Hoạt huyết thông lạc thang: Đương quy, Xuyên khung, Đào nhân, Hồng hoa, Địa long, Toàn yết…
-
Bổ dương hoàn ngũ thang (Vương Thanh Nhậm): Nhân sâm, Hoàng kỳ, Đương quy, Xích thược, Địa long, Đào nhân, Hồng hoa – dùng cho liệt sau trúng phong, khí hư huyết ứ.
-
Lục vị địa hoàng hoàn gia giảm – dùng cho âm hư, teo cơ lâu ngày.
6. Châm cứu – xoa bóp
-
Huyệt thường dùng: Hợp cốc, Khúc trì, Ngoại quan, Thái xung, Phong trì, Bách hội, Tam âm giao, Túc tam lý.
-
Pháp trị: Kích thích bên liệt, tăng lưu thông khí huyết, phục hồi vận động.
-
Xoa bóp day ấn cơ liệt, kết hợp vận động thụ động và tập đi lại.
7. Dưỡng sinh & phục hồi
-
Ăn thanh đạm, hạn chế mỡ, rượu bia, thuốc lá.
-
Giữ tinh thần an lạc, tránh xúc động mạnh.
-
Luyện tập khí công, thái cực quyền, yoga trị liệu để phục hồi dần.
-
Kết hợp trị liệu hiện đại: phục hồi chức năng, vật lý trị liệu.
👉 Đông y coi liệt nửa người là hậu quả của trúng phong, gốc do khí huyết hư, đàm ứ, phong nội động. Điều trị cần bổ chính – khu tà, hoạt huyết – thông lạc, đồng thời phối hợp châm cứu – xoa bóp – dưỡng sinh để đạt hiệu quả lâu dài.