Đông y nhìn nhận về bệnh đái tháo đường
1. Khái niệm
Đái tháo đường trong Y học hiện đại là tình trạng rối loạn chuyển hóa, đường huyết tăng cao kéo dài do thiếu insulin hoặc đề kháng insulin. Trong Đông y, bệnh này được xếp vào chứng “Tiêu khát” với đặc điểm: khát nhiều, uống nhiều, ăn nhiều, tiểu nhiều nhưng người gầy sút, mệt mỏi.
2. Nguyên nhân – cơ chế bệnh theo Đông y
-
Nội nhân: Do tình chí thất điều, ăn uống nhiều đồ béo ngọt, rượu bia, lao lực quá độ, phòng dục quá độ… làm tổn thương tạng phủ.
-
Bệnh cơ bản:
-
Phế nhiệt thương tân → khát nhiều, uống nước liên tục.
-
Vị nhiệt, Vị hỏa → đói nhanh, ăn nhiều mà vẫn gầy.
-
Thận âm hư, tinh tủy khuy tổn → tiểu nhiều, lưng gối mỏi, di tinh, suy nhược.
-
-
Chính khí hư: khí âm đều hư, mất sự điều hòa, tân dịch hao tổn khiến đường huyết không ổn định.
3. Phân thể lâm sàng
-
Thượng tiêu khát (Phế nhiệt): Khát nhiều, uống nhiều nước, họng khô, tiểu nhiều.
-
Trung tiêu khát (Vị nhiệt): Ăn nhiều, chóng đói, miệng khô, táo bón, người gầy nhanh.
-
Hạ tiêu khát (Thận âm hư): Tiểu nhiều, nước tiểu trong, sắc mặt sạm, lưng gối đau mỏi, ù tai, di tinh.
-
Khí âm lưỡng hư (giai đoạn muộn): Mệt mỏi, hoa mắt, hồi hộp, sụt cân, dễ biến chứng.
4. Nguyên tắc điều trị
-
Thanh nhiệt, sinh tân dịch (cho thể Phế, Vị nhiệt).
-
Dưỡng âm, bổ thận (cho thể Thận âm hư).
-
Ích khí, kiện Tỳ, điều hòa khí huyết (cho thể Khí âm lưỡng hư).
-
Điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt, kết hợp vận động để khí huyết lưu thông.
5. Bài thuốc tham khảo
-
Thượng tiêu khát (Phế nhiệt): Ngọc nữ tiễn gia giảm (Sinh thạch cao, Tri mẫu, Mạch môn, Ngưu tất, Thục địa…).
-
Trung tiêu khát (Vị nhiệt): Bạch hổ thang hợp Tiểu bổ âm thang.
-
Hạ tiêu khát (Thận âm hư): Lục vị địa hoàng hoàn gia Tri mẫu, Hoàng bá.
-
Khí âm lưỡng hư: Sinh mạch tán hợp Lục quân tử thang.
6. Một số phương thuốc dân gian hỗ trợ
-
Lá khổ qua (mướp đắng) nấu nước uống.
-
Dây thìa canh, lá xoài non, lá dâu tằm sắc uống hằng ngày.
-
Nước sắc hạt mè đen, hoài sơn, mạch môn – giúp bổ thận, sinh tân dịch.
7. Dưỡng sinh phòng bệnh
-
Ăn thanh đạm, hạn chế ngọt, béo, rượu bia.
-
Duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên: khí công, đi bộ, yoga.
-
Giữ tâm lý ổn định, tránh lo âu, stress kéo dài.
-
Theo dõi đường huyết thường xuyên, kết hợp y học hiện đại khi cần thiết.
👉 Như vậy, Đông y xem đái tháo đường là bệnh Tiêu khát, gốc do âm hư, tân dịch hao, hư hỏa nội sinh; trị pháp phải thanh nhiệt – dưỡng âm – bổ khí – kiện tỳ – bổ thận, đồng thời chú trọng ăn uống và dưỡng sinh.