Đông y điều trị bệnh Phong Mề Đay
1. Khái niệm bệnh phong mề đay
Phong mề đay, dân gian còn gọi là “phát ban mẩn ngứa”, là tình trạng nổi từng mảng sẩn phù trên da, kèm ngứa ngáy, tái phát nhiều lần. Tây y gọi đây là mề đay (urticaria). Đông y xếp bệnh này vào phạm trù “Ân chẩn”, “Phong chẩn khối”.
2. Nguyên nhân theo Đông y
-
Ngoại nhân: Do phong tà, phong hàn hoặc phong nhiệt xâm nhập qua da mà gây bệnh.
-
Nội nhân: Do tỳ vị hư yếu, công năng vận hóa kém, sinh thấp trọc, ứ đọng lâu ngày hóa thành nhiệt; hoặc can khí uất, huyết nhiệt, phong từ huyết mà sinh.
-
Cơ địa: Người thể chất yếu, tỳ hư, dị ứng dễ mắc lại.
3. Cơ chế bệnh sinh
-
Phong là chủ yếu: “Phong tính hay động, hay biến hóa”, nên mẩn ngứa xuất hiện nhanh, biến mất nhanh, vị trí thay đổi liên tục.
-
Khi huyết nhiệt sinh phong, hoặc tỳ vị vận hóa thất thường, thấp nhiệt ứ trệ, da không được nuôi dưỡng, sẽ phát mề đay.
4. Biểu hiện lâm sàng
-
Xuất hiện từng mảng sẩn phù, màu hồng hoặc đỏ, ranh giới rõ, phù nề.
-
Ngứa nhiều, cào gãi không đỡ mà còn nặng hơn.
-
Có thể kèm sợ lạnh, đau bụng, tiêu lỏng (trường hợp tỳ hư).
-
Trường hợp nặng: khó thở, phù môi, lưỡi, thanh quản.
5. Nguyên tắc điều trị Đông y
-
Khu phong, thanh nhiệt, giải độc.
-
Kiện tỳ, hòa vị, dưỡng huyết.
-
Điều hòa khí huyết, nâng cao chính khí để phòng tái phát.
6. Một số bài thuốc thường dùng
🔹 Thể phong hàn (mề đay do lạnh, ngứa nhiều, gặp lạnh nặng hơn):
-
Bài: Tiêu phong tán gia giảm.
-
Thành phần: Kinh giới, Phòng phong, Khương hoạt, Tô diệp, Bạch chỉ…
-
Công dụng: Khu phong, tán hàn, hòa vệ.
🔹 Thể phong nhiệt (mẩn đỏ rực, ngứa, khát nước, tiểu vàng):
-
Bài: Ngân kiều tán gia giảm hoặc Tiêu phong tán.
-
Thành phần: Kinh giới, Phòng phong, Ngưu bàng tử, Bạc hà, Cúc hoa, Liên kiều, Kim ngân hoa…
-
Công dụng: Thanh nhiệt, giải độc, khu phong chỉ dương.
🔹 Thể tỳ vị hư yếu (mề đay mãn tính, lâu ngày, kèm đầy bụng, ăn kém, tiêu lỏng):
-
Bài: Sâm linh bạch truật tán gia giảm.
-
Thành phần: Đảng sâm, Bạch truật, Phục linh, Cam thảo, Trần bì, Sa nhân…
-
Công dụng: Kiện tỳ ích khí, trừ thấp, nâng cao chính khí.
🔹 Thể huyết hư sinh phong (ngứa về đêm, da khô, lưỡi nhạt, mạch tế):
-
Bài: Đương quy ẩm tử.
-
Thành phần: Đương quy, Thục địa, Bạch thược, Kinh giới, Phòng phong…
-
Công dụng: Dưỡng huyết, khu phong, nhuận da.
7. Các biện pháp hỗ trợ
-
Tránh tiếp xúc tác nhân gây dị ứng (thức ăn lạ, hải sản, lạnh đột ngột, bụi phấn, thuốc lạ…).
-
Ăn thanh đạm, tránh rượu bia, đồ cay nóng, hải sản dễ gây dị ứng.
-
Giữ tinh thần thư thái, tránh căng thẳng, lo âu.
-
Có thể dùng thảo dược ngoài da: nấu nước kinh giới, lá khế, lá đơn đỏ, trầu không để tắm, giảm ngứa.
8. Kết luận
Phong mề đay tuy không nguy hiểm nhưng gây ngứa ngáy khó chịu, ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống. Đông y chú trọng vừa trị triệu chứng (khu phong, chỉ dương) vừa điều trị gốc bệnh (kiện tỳ, dưỡng huyết, điều hòa khí huyết), nhờ đó giảm tái phát và nâng cao thể trạng.