BẠCH TRUẬT

BẠCH TRUẬT NHỮNG KIÊNG KỴ TRONG SỬ DỤNG

Bạch truật tuy thường được dùng với liều lượng lớn trong nhiều phương phương, nhưng đó là một ngộ nhận. Dược tính của bạch truật thoạt nhìn có vẻ bình hòa, song kỳ thực lại có nhiều điều cấm kỵ, không thể tùy tiện sử dụng.

🪴Người thận hư nên thận trọng khi dùng bạch truật, bởi theo thuyết Ngũ hành, Thổ khắc Thủy. Nếu Thổ quá vượng thì càng khắc Thủy, khiến Thận càng thêm hư tổn. Trong bài Lục vị địa hoàng thang thông thường không dùng bạch truật – tuy không phải là tuyệt đối kiêng kỵ, nhưng cần phân tích cụ thể từng trường hợp. Việc phối hợp bạch truật với sinh địa hoặc thục địa cũng là một cách gia giảm, có thể ứng dụng khi cần thiết tùy theo chứng trạng cụ thể.

🪴Bạch truật còn có đặc tính là “bế khí”. Dù trước đó đã nói rằng nếu ngâm bạch truật bằng nước vo gạo thì sẽ giảm tính bế khí, hoặc phối với phục linh, trần bì thì không bế khí, hay sao chế lên thì cũng không bế khí nữa nhưng thật ra những phương pháp ấy chỉ giúp làm nhẹ đi tác dụng bế khí, chứ không hoàn toàn triệt tiêu. Vì có tính bế khí, nên khi có biểu tà như cảm mạo thì không nên dùng bạch truật khí cơ bị bế tắc thì tà khí càng khó phát tán.

🪴Một số chứng như loét, bệnh ngoài da thực chất cũng là biểu hiện của khí cơ bị bế tắc. Khi tà khí còn ở biểu mà không thể tiết ra ngoài sẽ gây đau nhức, trong tình huống ấy nên dùng Hoàng kỳ thì hơn. Hoàng kỳ không chỉ có tác dụng bổ Tỳ ích khí, mà còn có thể thăng dương, liễm hãn, sinh cơ liền sẹo. Hoàng kỳ không có tính bế khí như bạch truật. Vì vậy, trong trường hợp bệnh ngoài da mà vẫn cần kiện Tỳ ích khí thì nên thay bạch truật bằng hoàng kỳ.

🪴Bạch truật có tính chất táo dù là phiêu bạch truật cũng vẫn thiên về táo. Gặp chứng thấp nặng thì dùng rất hợp, nhưng nếu thấp không thịnh, lưỡi nhỏ khô, thì không nên dùng. Nếu người bệnh vốn đã Tỳ âm hư, lại thêm bạch truật thì càng hao tổn Tỳ âm hơn nữa.

🪴Người mất ngủ cũng cần thận trọng khi dùng bạch truật. Ví dụ như mất ngủ do can uất – càng mất ngủ thì càng phiền não, càng phiền thì can khí càng uất. Trong chứng can uất khí trệ, dù biện chứng rất chính xác, đại phu thường hay dùng Tiêu dao tán phối với một số vị dưỡng tâm âm – đây là tư duy quy phạm. Nhưng đôi khi càng uống lại càng mất ngủ. Vì sao vậy? Vì Sài hồ có tính thăng tán, khiến thần khí tán lên; còn bạch truật có tính táo, theo quy luật “thủy lưu ẩm, hỏa tắc táo” – một khi đã táo thì hỏa càng thịnh, hỏa thịnh thì càng khó ngủ. Khi điều trị mất ngủ không hiệu quả, cần suy xét thêm từ những phương diện như vậy.